Sun Microsystems’te iÅŸletim sistemi geliÅŸtirme bölümünde çalıştı. ZFS isimli yeni ve yüksek performanslı bir dosya sisteminin geliÅŸtirilmesinde önemli rolü var. SPARC, Intel ve Opteron iÅŸlemcileri üzerinde Solaris’in geliÅŸtirilmesi ile ilgileniyor. Profesyonel yazılımcı olarak çalışmadığı zaman Linux çekirdek programcısı olarak vakit geçiriyor. ArkadaÅŸları ile bara gidip eÄŸlendiÄŸinde TCP/IP içki oyununu oynuyor. 26 yaşında. Matematik lisans eÄŸitimi almış. Ä°smi Val Henson.

Åžu anda Netscape Communications’da çalışıyor. MeÅŸhur Mozilla Internet tarayıcısının GNU/Linux ortamına aktaran anahtar yazılım geliÅŸtiricilerden. Daha önce Sun Microsystems, Silicon Graphics ve Apple Computer için çalışmış. Favori programlama dilleri C, C++, Java, JavaScript, Python, Perl, sh, csh, Lisp, Scheme ve FORTRAN. BoÅŸ zamanlarında hızlı motosikletlerle gezmeyi, motor yarışlarına katılmayı seviyor. 30′lu yaÅŸlarında. Matematik lisans eÄŸitimi almış. Ä°smi Akkanna Peck.

Ä°spanya’da büyük bir ÅŸirketin sistem ve güvenlik yöneticiliÄŸini yapıyor. Bilgi iÅŸlem alt yapısı ondan soruluyor. Resmi Debian GNU/Linux geliÅŸtiricilerinden. Profesyonel olarak çalışmadığı zamanlarda Linux dünyasına geliÅŸtirdiÄŸi yazılım paketleri ile katkıda bulunuyor. GöbeÄŸinde bir Debian logosu dövmesi mevcut, Amaya isimli web tarayıcısı ismini ondan alıyor. Kendi deyiÅŸi ile annenizin birlikte olmanızı tavsiye etmeyeceÄŸi türden “tehlikeli bir kız”. 20′li yaÅŸlarında. Ä°ngiliz filolojisi ve dilbilim uzmanı. Ä°smi Amaya Rodrigo.

ABD’de AskJeeves arama motoru sisteminin web yüzünü tasarladı ve programladı. Åžirket bünyesinde araÅŸtırma geliÅŸtirme projelerine öncülük etti. GeliÅŸtirdiÄŸi projeler arasında çocuklar için “Hear Jeeves Talk” isimli bir öğretici/asistan da vardı, böylece ajkids.com sisteminin daha kolay kullanılmasını saÄŸladı. Daha sonra büyük bir firmada teknik eÄŸitimlerden, yeni programcıların yetiÅŸtirilmesinden ve kodlama geliÅŸtirmeden sorumlu olarak çalıştı. Åžu anda yeni giriÅŸimlerle uÄŸraşıyor. 30′lu yaÅŸlarında. Bilgisayar Bilimleri, Ekonomi, Endüstriyel Ä°liÅŸkiler ve Çince eÄŸitimi almış. Ä°smi Meltem Yılmaz Toral

Ortak noktaları: XX kromozomu taşıyorlar ve dünyanın pek çok farklı yerinde kullanılan yazılımları programlıyorlar. Örnekler çoÄŸaltılabilir ancak bu bölüm baÅŸlığındaki soruya cevap verdiÄŸimize göre diÄŸer soruya geçelim…

Kadınlar program yazdı mı?

Ada Byron

10 Aralık 1815 günü, Ä°ngiltere’de bir bebek dünyaya gözlerini açtı. MeÅŸhur ÅŸair Lord Byron´ın kızı idi. b yılına gelindiÄŸinde Lovelace Kontesi olan Ada Byron isimli genç kadın, mekanik bir bilgisayar tasarlayan Ä°ngiliz Charles Babbage‘ın makinası üzerine yazılmış bir Fransızca makaleyi tercüme ederek Ä°ngiliz mühendise gönderdi. Bundan etkilenen Babbage, Lovelace Kontesi Ada‘dan söz konusu makaleye kendi notlarını da eklemesini istedi. Ada, çevirdiÄŸi makalenin üç katı uzunluÄŸuna eriÅŸen kendi orijinal notlarını Babbage’a gönderdi ve aralarında yoÄŸun bir iletiÅŸim baÅŸladı. 

Leydi Lovelace’a göre bu tür bir makina uygun ÅŸekilde programlanırsa karmaşık müzik eserleri bestelemek, grafik üretmek ve karmaşık matematiksel problemleri çözmek için kullanılabilirdi. Genç kadın haklıydı.

Ada Lovelace, Babbage’a gönderdiÄŸi mektuplarda söz konusu makinanın belli ve sonlu sayıda adımdan oluÅŸan bir plan kullanarak ne ÅŸekilde Bernoulli sayılarını hesaplayabileceÄŸini tarif ediyordu. Bu plan, bilgisayar tarihinde somut bir makinaya uygulanabilecek olan ilk “bilgisayar programı” olarak kabul edilmektedir.

1979 yılında, ABD Savunma Bakanlığı tarafından geliÅŸtirilen meÅŸhur programlama dillerinden birine “ADA” ismi verildi.

Leydi Ada’nın iletiÅŸim kurduÄŸu tek büyük yaratıcı Babbage deÄŸildi. Sosyal hayatında yer alan isimler arasında Sir David Brewster (kaleydoskop’un mucidi), Charles Wheatstone, Charles Dickens ve Micheal Faraday da vardı. Bilinen ilk bilgisayar programcılarından olan, müzikle, atlarla, ve hesap makinalari ile ilgilenen bu dahi, tutkulu kadın hayata gözlerini yumduÄŸunda sadece 35 yaşında idi.

Ada bu dünyayı terk ettikten yaklaşık yarım yüzyıl sonra, 9 Aralık 1906′da Grace Murray isimli bir kız çocuÄŸu dünyaya geldi. 1928 yılında Vassar College’dan matematikçi ve fizikçi olarak mezun olan genç kadın 1934 yılında Yale Ãœniversitesi‘nden matematik doktorasını aldı. Bu parlak genç kadına göre “bir ÅŸeyin ÅŸimdiye kadar hep o ÅŸekilde yapılmış olması bir gün bambaÅŸka ÅŸekilde yapılamayacağını gösteren bir argüman olamazdı”.

1943 yılında ABD Donanmasına katılan Grace, Mark I, Mark II ve Mark III bilgisayarları üzerinde geliÅŸtirdiÄŸi programlardan ötürü donanma niÅŸanı ile ödüllendirildi. Grace artık “koramiral”di.

Olanca hızı ile programlama araÅŸtırmalarına devam Grace Murray Hopper deÄŸiÅŸik derleyiciler üzerinde çalışmaya baÅŸladı. Otomatik faturalama ve hesaplamalar için Ä°ngilizce komutlardan oluÅŸan ve UNIVAC üzerinde çalışan bir programlama dili geliÅŸtirmeye ağırlık verdi. “Programlarımızın tamamını Ä°ngiliz dilinden komutlar içeren kolay anlaşılabilir bir programlama dili ile yazabiliriz” dediÄŸinde çevresindeki bilgisayarcılar ve matematikçiler ona güldüler çünkü “bilgisayarlar Ä°ngilizce diline benzer bir dille programlanamaz”dı. Meydan okumayı kabul eden Grace üç yıl sonra, 1952′de, COBOL programlama dilini ve derleyicisini ortaya koydu. Dönemin devasa bilgisayarlarında programların düzgün çalışmasını engelleyen gerçek, fiziksel bir böcek bulan Dr. Grace Murray Hopper bilgisayar hatası anlamına da gelen “böcek” (“bug”, “debugging”, vs.) terimini de kültürümüze armaÄŸan etti.

Grace Murray Hopper, 1991 yılında ABD’deki en prestijli bilimsel ödüllerden biri olan Ulusal Teknolojisi Madalyası ile ödüllendirildi. Bunu alan ilk kadın bilgisayarcı idi. Hopper, 1986′da donanmadan çalışan en yaÅŸlı üye olarak emekli olmuÅŸ ve 79 yaşında DEC firmasında üst düzey danışman olarak yeni bir kariyere baÅŸlamıştı.

Grace Murray Hopper ABD’de bilgisayarlarla uÄŸraşırken dünyanın öteki ucunda çalışmakta olan bir baÅŸka hemcinsi ve çaÄŸdaşı, Rósa Péter özyineli fonksiyonlar teorisi üzerinde çalışıyordu. BudapeÅŸte’de doÄŸan bu Macar kadın Gödel’in çalışmalarını inceledikten sonra matematikte “özyineli fonksiyonlar teorisi” (“recursive function theory”) olarak bilinen alanı kurdu ve 1950′lerin ortasından itibaren bu teoriyi bilgisayar teorisine uygulamaya giriÅŸti. 1976 yılında yayınlanmış son eseri “Recursive Functions in Computer Theory” isimli kitabı alandaki en önemli kitaplardan biri olarak kabul edilmektedir.

1970‘li yıllara gelindiÄŸince yoÄŸun bir ÅŸekilde çalışmakta olan kadın bilgisayarcılardan biri de Dr. Adele Goldberg idi. Alan Kay ile Smalltalk isimli ilk nesneye yönelik programlama dilini geliÅŸtiren Adele Goldberg, XEROX PARC (Palo Alto Research Center) laboratuvarlarında çalıştı. Katkıda bulunduÄŸu Smalltalk dili ile WIMP (Windows, Icons, Menus, Pointers) sisteminin prototipleri üretildi. WIMP sistemi bugün Microsoft Windows, Apple, KDE, GNOME, vs. gibi grafik kullanıcı arayüzlerinin atası idi.

Tarih, bilgisayarlar ve hayalgücü sınırsız ancak sayfalar sınırlı, ikinci baÅŸlıktaki soruyu da cevapladığımıza göre bir baÅŸka soru soralım…

Kadınlar bilgi işlem dünyasına başka katkılarda bulundular mı?

Bilgisayar deyince nedense çoğu insanın aklına sadece oturup kod yazmak geliyor. Ne kadar hatalı bir düşünce! Büyük sistemlerin geliştirilmesinde proje yönetimi de büyük rol oynar. Peki ya takılıp kaldığımız anlarda imdadımıza koşan yazılım belgeleri, dokümantasyon, hayatımızı kolaylaştıran açıklamalar, bunların bir dilden dile çevrilmesi? Bunlar olmadan çalıştığımı düşünemiyorum bile!

Internet üzerinden bir grup zeki insanı bir bilgi işlem dokümantasyon projesi etrafında örgütlemek, onları çekip çevirmek, ortaya tutarlı bir bütün çıkarmak, insanları organize etmek, bütün bunları gülümseyerek, sabırla ve dünya standartlarında yapmak kolay bir iştir diye düşünecek olursanız, bir daha düşünün derim (ya da kendiniz deneyin ve acı dolu günler geçirin Bu tür zor bir işin altından kalkmak için iki zeki, yenetekli, disiplinli ve çalışkan kadın gerekiyordu.

EÄŸer bugün GNU/Linux kullanan ve Türkçe konuÅŸan insanlar herhangi bir ek çaba harcamadan sistemlerini Türkçe kullanabiliyor, hata mesajlarını ve destek bilgilerini anadillerinde alabiliyorlarsa, pek çok karmaşık iÅŸin Linux tabanlı sistemler üzerinde adım adım nasıl yapılacağını tek bir kaynaktan, tutarlı bir ÅŸekilde “NASIL” (HOW-TO) belgeleri ile öğrenebiliyorlarsa bunun sorumlusu Deniz AkkuÅŸ Kanca ve Nilgün Belma Bugüner isimli iki kadındır. gnu-tr ve belgeler.org gibi, çok ciddi koordinasyon bilgisinin yanı sıra teknik dokümantasyon oluÅŸturma bilgisi de gerektiren projeleri örgütleyen bu iki kadın yıllarca sessiz sedasız ve gönüllü olarak çalışmalarını yürüttüler ve pek çok insanın emeÄŸini tek bir potada eritip dünya standartlarında bir proje yönetimine imza attılar. Bu iÅŸle uÄŸraşırken bir yandan da profesyonel iÅŸ hayatı, eÄŸitim hayatı, aile, ev iÅŸleri gibi baÅŸlıbaşına birer yük teÅŸkil eden ÅŸeyleri de bileklerinin hakkı ile hallettikleri düşünülecek olursa karşılarında saygı ile eÄŸilmemek mümkün deÄŸil.

Bilgisayarcı kadınlar ve erkekler diğer kadınlara nasıl yardımcı olabilir?

Sanırım okuyucu bilgi iÅŸlem ve yazılım geliÅŸtirme dünyasında kadınların neler yaptığını ve yapmakta olduÄŸunu ve yapabileceÄŸini somut örneklerle görerek birtakım önyargılarından kurtulmuÅŸtur. “Ä°yi de ben önyargılı deÄŸildim ki zaten!” diyeceklere bir çift söz: Epey objektif ve cinsiyet ayrımı yapmadığını iddia eden bu yazının yazarı bile teknik konular, bilgi iÅŸlem ve karmaşık programlama dünyası söz konusu olduÄŸunda bir kadınla karşılaÅŸtığında bir anlık dahi olsa ÅŸaşırmaktadır. Kadınlara karşı söz konusu önyargılar toplum tarafından çok küçük yaÅŸlardan itibaren bilinçaltımıza kazınan önyargılardır ve bunlardan kurtulmak maalesef hiç de kolay deÄŸildir. Söz konusu önyargılar sadece erkeklerin deÄŸil kadınların da beynine yine anneler, babalar, öğretmenler, medya, vs. tarafından iÅŸlenmekte, neyin kadınlara yakışıp yakışmadığı (!), kadınların hangi alanlarda daha iyi olduÄŸu (!) öğretilmektedir.

Kadınlar dünya nüfusunun yarısını oluÅŸturmaktadır ve örneklerle de gösterildiÄŸi gibi kadın bilgisayarcılar da en az erkek bilgisayarcılar kadar zeki, yaratıcı, disiplinli ve çalışkandırlar. “Valla ben kendi alanımda çalışan bir kadın bilgisayarcı ile karşılaÅŸmadım” hissiyatında olan bir erkek/kadın bilgisayarcı iseniz bu muhtemelen yeterince araÅŸtırma yapmadığınızı, tarihten ve güncel durumdan bihaber olduÄŸunuzu göstermektedir.

En önemli önyargılardan biri yazılım geliÅŸtirmenin, kodlamanın insanı, sosyallikten, insani iliÅŸkilerden, birebir iletiÅŸimden uzaklaÅŸtıran bir iÅŸ olduÄŸu ve bu yüzden de sosyal yanları daha geliÅŸmiÅŸ olan kadınların programlama alanına soÄŸuk baktıkları fikridir. Kadınların yazılım dünyasında desteklenmelerine dair önemli bir HOW-TO belgesi yazmış olan Val Henson’ın bu konudaki fikri ise gayet çarpıcı, bu usta programcıya göre programlama dünyası siz ne kadar isterseniz o kadar sosyal ve kadınlara da gayet kolayca yakıştırılabilen edebiyat, roman yazmak, vs. gibi iÅŸler programlamaya kıyasla çok daha anti-sosyal, bir odaya kapanıp gerçekten de uzunca süre yoÄŸunlaÅŸarak ve insanlarla iletiÅŸim kurmadan sayfalarca kitap yazmanız gerekiyor ancak kimse kadınlara yazarlığı yakıştırmamazlık etmiyor. Kültürel ÅŸartlanmışlıkların mantığı nasıl bükebileceÄŸine dair güzel bir örnek.

Van Helson

EÄŸer daha medeni, uygar, geliÅŸmiÅŸ bir toplum istiyorsak, daha yaratıcı, canlı bir dünya istiyorsak hemen her alanda kadınları desteklemek zorundayız, kadınlar ve erkekler olarak buna mecburuz, Einstein’ın belirttiÄŸi gibi gerçekten de önyargıları parçalamak bir atomu parçalamaktan zor ancak yavaÅŸ yavaÅŸ bunu gerçekleÅŸtirmeye baÅŸladık. EÄŸer siz de bilgisayarla uÄŸraşıyorsanız ve daha güzel bir dünya istiyorsanız kadınları kendi alanınızda destekleyerek, özellikle genç öğrencilerin hevesini yönlendirerek ciddi bir fark yaratabilirsiniz. Yapmanız gereken çok fazla bir ÅŸey deÄŸil, cinsiyetçi bir dil kullanmamak, her yaÅŸtan, ırktan, görünümden kadına öncelikle insan, sonra da kadın oluÅŸundan ötürü saygı duymak dikkat edilmesi gereken en temel ÅŸeyler. Bunun yanı sıra, medyanın ayrımcılık yaptığının farkında olmanız, bilgisayar reklamlarında ve özellikle bilgisayar oyunlarında ağırlıklı olarak erkeklerin hedeflendiÄŸinin farkına varmanız, kadınların genellikle erkeklerin dikkatini çekecek bir cinsel meta olarak kullanıldığını görmeniz de önemlidir.

Önyargılar kırıldıktan sonra daha somut şeyler de yapmak mümkündür, mesela bilgisayarla ilgili kadınların birbirlerini destekledikleri, bilgi paylaşımında bulundukları organizasyonlar kurmak, seminerler, kurslar, vs. düzenlemek. Bu amaç doğrultusunda kurulmuş ve açık kodlu projeler etrafında bir araya gelen kadın geliştiricileri ve kullanıcıları hedefleyen iki uluslararası organizasyon bir örnek teşkil edebilir: LinuxChix.org, women.kde.org ve debian-women.opensource-knowhow.com.

Dilerim bu yazı bilgisayar dünyasında kadınlara karşı oluşmuş önyargıları kırmada bir nebze dahi olsa faydalı olur.

Ben bu yazıyı hazırlarken yazmış olduÄŸu “How to encourage women” belgesi ile bana yardımcı olan Val Henson‘a ve Dr. Dobb’s Journal yazılım dergisinde tüm zamanların en eÄŸlenceli programlama yazılarını yazan Verity Stob‘a teÅŸekkür ederim. Ben ÅŸimdi gidip biraz kitap okuyacağım. Ellen Ullman tarafından yazılmış “The Bug” isimli romanı, bir bilgisayarcının zorluklarla ve maceralarla dolu öyküsünü okuyacağım. Bakalım bizim programcı zorlu hatayı giderebilecek mi ve bakalım yetenekli bir kadın programcı aynı zamanda iyi edebiyat yapabilmiÅŸ mi

Kaynaklar:

http://blogs.sun.com/val
http://infohost.nmt.edu/~val/
http://infohost.nmt.edu/~val/tcpip.html
http://www.amayita.com/
http://www.shallowsky.com/moto.html
http://www.shallowsky.com/resume.html
http://people.debian.org/~amaya/
http://www.cs.yale.edu/homes/tap/Files/ada-bio.html
http://cs-www.cs.yale.edu/homes/tap/Files/hopper-medal.html
http://www.cs.yale.edu/homes/tap/Files/hopper-story.html
http://www.cs.umd.edu/hcil/muiseum/goldberg/goldberg_page.htm
http://women.acm.org/
http://belgeler.org/
http://sourceforge.net/projects/gnu-tr/
http://www.linuxchix.org/
http://women.kde.org/
http://tldp.org/HOWTO/Encourage-Women-Linux-HOWTO/
http://www.amazon.com/exec/obidos/tg/detail/-/0385508603/103-1671367-5846248
http://debian-women.opensource-knowhow.com/

Bu yazı ileriseviye.org‘da yayınlanmıştır. Tüm hakları ileriseviye.org‘a aittir.